İlk Yayım Tarihi:
18 Ocak 2001
Son Güncelleme:
23 Kasım 2001
Özellikle 1993 yılından bu yana bilişim sektöründe çalıştığım için ve bu sektörde Türkçe içerikli çok az yayın bulunduğu için, bu ilk kitabımı bilgisayar içerikli hazırlamaya karar verdim. Büyük olasılıkla diğerleri de bilgisayar ağırlıklı olacak.
Aylarca arkadaşlarıma e-kitap (ya da kitap) yazacağımı belirtmeme rağmen bir türlü başlayamadım ve sonunda bahane bulmak yerine işe koyulma gereği duyup, zaman oldukça kitabı yazmaya karar verdim. Üstelik yazacağım ilk konu da Kitap yazmaya neden karar verdiğim ve neden e-kitap olduğuydu. İşte şu an yazıyorum. Ne güzel!
Üstelik kitap üzerindeki düzeltmelerim ve eklemelerim daha kolay olacak. Kitabı yayımlamaya başlamak için hepsini bitirmeyi beklemeyeceğim. Zaman buldukça yazacak ve bunu buradan sunacağım.
Aslında bu giriş başka bir kitap çalışmam, "Unix/Linux'a
Giriş" içindi ve oradan
arakladım. Ama hiç değilse kendi yaptığım birşeyi
araklıyorum. Başkalarının yaptıklarını değil. :)
Giriş bu kadar uzun mu olur? O zaman biraz da bilgiye geçelim.
Bir sorunuz, düzeltmeniz ya da başka birşey olursa bana iletin. İşlerin
yoğunluğunda yanıt vermekte zorlanabilir ya da gecikebilirim ama yine de
yanıt vermeye çalışırım.
ODTÜ BİM
Ankara,Türkiye
2. ileti okuma ve gönderme
Unix ya da unix benzeri (linux gibi) bir işletim sisteminde çalışıyorsanız,
mutt yazdığınızda programı kullanmaya başlamalısınız. İlk girdiğinizde
size şöyle bir soru sorabilir. /home/.../Mail diye bir dizin yok, yaratayım
mı? Buna yes diyebilirsiniz. Aslında bu mutt'un 1.2.5i sürümünde gelmiş
bir özellik. Eğer sürümünüz eskiyse bunu hiç sormayacaktır. Sisteminizde
mutt olup olmadığını varsa hangi sürümde olduğunu anlamak oldukça kolay.
mutt -v
yazıp enter'a basın. en üst satırda hangi tarihte çıktığını da belirten
sürüm bilgisini göreceksiniz.
Unutmayın Unix'te küçük/büyük karakter ayrımı var. Bu nedenle belirtilen harfleri ve komutları bunu düşünerek girmelisiniz.
mutt'a girdiğinizde şöyle bir görüntü ile karşılaşacaksınız:
q:Quit d:Del u:Undel s:Save m:Mail r:Reply g:Group ?:Help
42 Jan 16 ceren enc ( 15) [CC-ALL:2242] katilmak ister misiniz?
43 Jan 16 ORACLE EĞİTİM ( 790) Schedule
44 Jan 17 bahadir uzun ( 383) [DOGA-L:177] Alısveriste Hileler - Dikkat
45 T Jan 16 Katja Moos ( 11) Virtua for METU
46 Jan 16 Rektor Yardimci ( 11) [GENEL-DUYURU:502] Hafta sonu calisma saatlerinin yeniden duzenlenmesi
47 T Jan 17 Havva KARADENIZ ( 38) Yeni mail adresim
48 T Jan 17 sebnem atun ( 31) notlama,donem kayitlar
49 + Jan 17 Umid ?energin ( 18) Re: ne oldu virtua isi
50 N + Jan 17 mengu yaziciogl ( 0) selam
-*-Mutt: /var/spool/mail/mengu [Msgs:50 New:1 431K]---(threads/date)---------------------------------------------------------(end)---İsteyenler için mutt'un gerçek görünümü: Tıklayın.
1.3. Yazılım Hakkında Genel Bilgiler
Programa ilk girdiğinizde okunmamış ilk iletinin
bulunduğu sayfaya ve de iletiye gitmiş bulursunuz kendinizi.
Bulunduğunuz iletinin üzerindeyken Enter'a basarak
okuyabilirsiniz.
En tepede q:Quit ile başlayan satırda bulunan harfler size çalıştırabileceğiniz komutlar için bir ipucu. Ama orada gözükmeyip kullanabileceğiniz bir sürü komut daha var ki bunları zamanla göreceğiz.
d'ye bastığınızda üzerinde bulunduğunuz iletiyi sileceksiniz.
u ile sildiğiniz bir iletiyi eski haline getirebilirsiniz.
s ile üzerinde bulunduğunuz iletiyi saklayabilirsiniz.
Yukarıdaki görüntüde olan 42,43 şeklindeki rakamlar gelen iletilerin sıra numaraları. Hemen yanındaki sütünda ise iletinin gönderilişi hakkında size bilgi veriyor. + işareti varsa o sütunda, bu iletinin doğrudan size To: kısmında adresiniz olacak şekilde gönderildiğini anlatır. T harfi varsa , size To: kısmında gönderildiği ama başka insanlara da gönderildiği anlamını taşır. C ise size CC (karbon kopya) olarak gönderilmiş demektir. N, yeni gelmiş bir iletiyi gösterir. Siz bu iletiyi hiç okumamışsınız ve daha önce mutt'a girmemişsiniz demektir.
O olsaydı, bu iletiyi henüz okumamışsınız ama daha önce mutt'a girdiğiniz
ve o sırada bu iletinin gelmiş olduğu anlamı çıkar.
D harfi silinmiş bir iletiyi gösterir. İletiler arasında aşağı - yukarı
oklarını kullanarak gezebilirsiniz. Ama oklarla silinmiş bir ileti
üzerine gelmezsiniz. Böylece hareketleri daha hızlı yapabilirsiniz.
q'ya bastığınız zaman programdan çıkacaksınız. Ama çıkmak istediğinizde okunmuş iletileriniz varsa size şunu soracaktır:
Move read messages to /home../...../mbox? ([n]/y):
Burada enter'a bastığınızda [ ] içerisindeki değer n olduğu için okunmuş iletileriniz mbox adlı dosyaya taşınmayacaktır. İsterseniz y diyerek okuduklarınızı mbox adlı dosyada tutabilirsiniz. mutt'da bu tür sorularda varsayılan değer [ ] arasında belirtilen değerdir. Siz doğrudan bir seçin yapmak yerine enter'a basarsanız [ ] arasındaki değeri seçmiş olursunuz.
Yukarıdaki soruyu size her seferinde sormasını istemiyorsunuz. Ne yapacaksınız?.
1.4. Yapılandırma Dosyası .muttrc'yi Hazırlama
mutt'u kullandığınızda isteğinize göre ayarlamalar yapabilirsiniz. Bu
tür ayarlamaları .muttrc adı verilen ve mutt'un yapılandırma dosyası
( konfigürasyon dosyası) olan dosyaya yazarak sağlıyoruz.
Örneğin okunmuş iletilerin mbox adlı dosyaya gönderilmesini isteyip
istemediğinizi soran yukarıdaki sorudan kurtulmak için şunu yapın. Home
dizinindeyken vi .muttrc (başında nokta var) yazın ve i'ye basıp şu satırı
ekleyin
set move=no
Daha sonra Esc'e basıp :wq ile vi'dan çıkın. vi hoşunuza gitmediyse bildiğiniz bir düzenleyici ile (editörle) de yapabilirsiniz. Hatta şu bile olur:
echo "set move=no" >.muttrc
Aşağıda benim .muttrc dosyamın içeriğini görüyorsunuz:
/home004/mengu/ more .muttrc
set abort_nosubject=no
set record="=sent-mail.`date +%y%m`"
set beep_new=yes
set allow_8bit charset=iso-8859-9
set move=no
set postponed="~/Mail/postponed"
set sort=threads
set noconfirmappend
alias zelha zelhacik <zelha@yahoo.com>
alias deneme ali,veli,kirk950@yahoo.com
Yukarıda set ile başlayan satırlarla mutt'u kullanırken istediğim yapılandırmaları yapıyorum. alias ile başlayanlar ise ileti atmak istediğim insanların bilgileri ve adreslerini tutuyor.
abort_nosubject
Buna 'no' diyerek atacağım iletilerde Subject (Konu) kısmını boş bırakmışsam bana burası boş, göndermekten vazgeçmek istiyor musun şeklindeki sorudan kurtulmuş oluyorum. Böylece Subject boş olsa da onay vermeksizin ileti gönderebiliyorum.
record
Göndereceğim iletilerin nerede ve nasıl saklanacağıını bu değişkenle
belirliyorum. Benim örneğimde Mail dizini altında (= Mail altında demek
mutt'da) sent-mail.yilay
biçiminde saklanıyor. Örn. sent-mail.0107. Doğrudan tarih vermek yerine
`date +%y%m` komutunu verdiğim için sistem tarihine göre bu yıl ay bilgisi
sürekli değişiyor. Eğer siz attığınız tüm iletilerin böyle ayrı ayrı tutulması
yerine bir dosyada tutulmasını istiyorsanız set record="=gidenler" diyerek
Mail altında gidenler dosyasında tutulmasını sağlayabilirsiniz.
beep_new
Bir ileti geldiğinde size sesli haber vermesini istiyorsanız yes diyorsunuz
set allow_8bit charset=iso-8859-9
allow_8bit diyerek 8-bitlik verilerin ileti gönderilirken 7-bitliğe
dönüştürmesini sağlıyor ?
charset=iso-8859-9 diyerek ise iletiyi okuduğunuz terminalinizin ve
yazarken görebileceğiniz karakterlerin dilini ayarlıyor. Bunu koyarak Türkçe
desteği vermiş olduk.
set move=no
İşte bu çok önemli. mutt'tan çıkarken okunmuş iletilerinizin mbox adlı posta kutusuna taşınmasını onaylatacak soruyu sormasından kurtulmuş oluyorsunuz.
set postponed="~/Mail/postponed"
İleti yazmaya başladınız ve daha göndermeden çıkmak istediniz. Bu iletiyi daha sonra çağırarak devam edip gönderebilirsiniz. Yukarıdaki değişken, göndermekten vazgeçtiğiniz ama sonra devam etmek istediğiniz iletileri hangi dosyada saklayacağınızı tanımlıyor.
set sort=threads
mutt'a girdiğinizde iletiler nasıl dizilsin? Bunu sort ile ayarlıyorsunuz.
Ben thread seçerek iletilerin ilişki-tarih sıralı gelmesini sağlamışım.
Diğer seçenekler:
date ya da date-sent : gönderiliş tarihe göre
date-received
: geliş tarihine göre
from
: nereden geldiğine göre
size
: büyüklüğüne göre
score,subject,to gibi seçenekler de var.
set noconfirmappend
Bu satırı koyduğumuzda gelen bir iletiyi saklamak için s'ye bastığınızda =pk_adi diyerek pk_adi adlı dosyaya eklemek istediğinizde sorduğu bu dosyanın sonuna ekleyeyim mi sorusunu bir daha sormamasını sağlamış oluyorsunuz.
alias zelha zelhacik <zelha@yahoo.com>
alias deneme ali,veli,kirk950@yahoo.com
alias'lar ile bir çeşit adres kitaplığı oluşturmuş oluyorsunuz.
Böylece zelha'ya ileti atmak istediğimde uzun uzun adresini yazmak
yerine To: kısmına zelha yazıyorum, karşıma onun uzun adı (ya da ne tanımlamışsam
o) ve ileti adresi geliyor. Ayrıca birden çok kişinin ileti adresini de
tanımlayabilirim. Diyelim ki ortak sunucumuzda ali, veli diye iki kullanıcı
ve ayrıca kirk950@yahoo.com diye başka bir adres olsun. mutt'ta ileti gönderirken
To:'ya deneme yazınca karşıma ali@metu.edu.tr,veli@metu.edu.tr,kirk950@yahoo.com
adresleri doğrudan gelecektir.
Böylece bir çeşit liste oluşturmuş da oldum.
2. İleti okuma ve gönderme
Bulunduğunuz iletinin üzerinde enter'a basarsanız o iletiyi okuyabilirsiniz.
Diyelim ki silinmiş bir iletiyi okumak istediniz. Çok kolay. Onun üstündeki bir iletiye gidip u'ya basarak undelete yapabilir ya da doğrudan o iletinin numarasını yazarak onun üzerine gidersiniz. Siz bir rakama bastığınız anda şöyle bir soru gelecektir:
Jump to message: 4 < Burada sayınızı bitirip enter'a basarsanız ilgili iletiye gidersiniz. Bu silinmiş bir ileti olsa dahi gider ve enter'a basarak okuyabilirsiniz.
Diyelim ki gelen bir iletiyi saklamak istediniz. Bu durumda 's' harfine basarsanız size hangi posta kutusuna (PK) kaydetmek istediğinizi soracaktır:
Save to mailbox ('?' for list): =taskazan
Saklamak istediğim ileti taskazan adlı kullanıcıdan geldiği için doğrudan
taskazan adlı PK'ye saklamayı öneriyor. ?'ne basarak daha önceden yarattığınız
PK'ları görebilirsiniz. Ya da dogrudan =posta_kutusu_adı diyerek posta_kutusu_adı
adlı bir postakutusuna kaydedersiniz. Örneklersek
=doga
Eğer daha önceden böyle bir PK yaratmamışsanız, size yaratmanız için soracaktır.
Baska bir zaman herhangi bir PK'ye saklamış olduğunuz iletiyi görmek
için ise giriş ekranında 'c' harfine bastıktan sonra =posta_kutusu_adı
(örneğimizde =doga) yazarak bu addaki PK'nin iletilerine gidersiniz.
Küçük bir uyarı =posta_kutusu_adı' nı tamamen yazmak yerine = 'den
sonra birkaç harfi yazıp daha sonra Tab tuşuna basabilirsiniz. Diyelim
ki daha önceden list_egitim, list_doga diye iki ayrı PK'niz var. Bu durumda
=li diyerek Tab'a bastığınızda karşınıza
=list_
gelecektir. Bu durumda e'ye basıp Tab'a yine basarsanız =list_egitim
gelecektir.
Ama isterseniz =li yazıp Tab ve yine Tab'a basarak "li" ile başlayan
tüm PK'larınızı görebilirsiniz.
Doğrudan birisine bir ileti göndermek istiyorsanız m harfine basabilirsiniz. Karşınıza kime gödermek istediğinizi soran
---Mutt: /var/spool/mail/mengu [Msgs:52 New:1 Old:1 434K]---(date-received/date)--------------------------------------------------(end)---
To:_
en alttaki To: diye bir alan çıkacaktır. Buraya kime göndermek istiyorsanız onun adresini yazabilirsiniz. Eğer aynı alan adı altında birine göndermek istiyorsanız @ dan sonraki adresi yazmanız gerekmeyecektir. Örneğin: mutt'a adresi metu.edu.tr ile biten bir kullanıcıyla bağlandıysam, To kısmına yildiray@metu.edu.tr yazmam gerekmez. Doğrudan yildiray yazabilirim. Adres otomatik olarak eklenecektir. Ama mengu@netscape.com adresine ileti atıyorsam To: bölümüne bu şekilde yazmam gerekir. Böylesi uzun adresleri yazmak yerine kolayca bir sözcük yazarak adresi çağırabilirsiniz.
Buna alias deniyor ve nasıl tanımlanacağını alt satırlarda göreceksiniz.
Adresi yazıp enter'a basarsanız , bu sefer yine en altta
Subject:
diye çıkacak ve buraya iletinizin içeriğini özet olarak yazmanızı bekleyecektir.
Bunu da yazıp enter'a basarsanız iletinizi yazacağınız ekran karşınıza
çıkacaktır. Buradaki editörünüz vi 'dır ki vi çok da hoş bir editördür.
(editörün Türkçesi nedir bilen varsa göndersin lütfen). Belki vi hakkında
da birşeyler yazarım ileride.
Neyse konuya dönelim. Ekranda şöyle birşeyler olmalı:
--
Mengu Yazicioglu
ODTU BIM
~
~
~
~
~
~
~
~
~
~
~
"/tmp/mutt-orca-128734-7" 5 lines, 32 characters
-- ve sonraki iki satır benim imzam oluyor. Herhangi bir ileti programına
girdiğimde sunucu üzerindeki, atacağım iletiye bunu ekliyor.
Bunu da şöyle yaratıyorsunuz. home dizininizde .signature diye bir
dosya yaratıyorsunuz. Bunun içine de istediğinizi yazıyorsunuz. Ama unutmayın
uzun satırlı imzalar hiç de hoş karşılanmıyor.
Bir ileti atacağınız zaman ise .signature dosyası okunuyor ve Yukarıdaki
gibi ekliyor.
vi ile bir dosya açtığınız zaman ilk başta yazma konumunda olmazsınız.
Girdiğiniz sayfa yazma korumalı diye düşünün.
Yazma konumuna girmek için i harfine basmalısınız. Sanırım bu insert'ün
(giriş) i'si.
Böylece iletinizi yazıp işinizi bitirdiğinizde :wq'ye basarak vi'dan
çıkarsınız ve şöyle bir ekranla karşılaşırsınız:
y:Send q:Abort t:To c:CC s:Subj a:Attach
file d:Descrip ?:Help
From: mengu yazicioglu <mengu@metu.edu.tr>
To: mengu <mengu@unixseverler.org.tr>
Cc:
Bcc:
Subject: mutt
Reply-To:
Fcc: =sent-mail.0101
===== Attachments =====
- 1 /tmp/mutt-orca-128734-7
[text/plain, 7bit, 0.1K]
Diyelim ki subject'i değiştirmek istediniz. Bu ekranda s'ya basarak
subject'i değiştirebilirsiniz. Ya da t ile
göndereceğiniz kişiyi. c'ye basarsanız bu iletiyi başka birisine(birilerine)
de iletebilirsiniz aynı zamanda.
a'ya basarak iletinize bir dosya ekleyebilirsiniz.
Yukarıda Fcc: kısmında yazan bölüm göndereceğiniz iletinin nerede saklanacağını
belirtmek için. Bunu doğrudan
mutt'un ayarlama( configuration) dosyası olan .muttrc'den okutabilirsiniz.
Bu yüzden sizde Fcc: kısmı boş gözükecektir. Bu da göndereceğiniz iletinin
saklanmayacağı anlamına gelir. Ben bunu öğrenene kadar gönderdiğim birkaç
ileti uçmuştu. Ama siz şanslısınız, artık biliyorsunuz.
Burası boşsa ve siz gönderdiğiniz iletiyi saklamak istiyorsanız
f harfine basıp bir dosya adı girebilirsiniz.
Peki yazdığım ileti nerede?
Attachments altında 1 numara ile gösterilen dosyada. Bunun görmek için
üzerindeyken enter'a basabilirsiniz. Yok içeriğini değiştirmek istiyorsanız
"e" ye basmalısınız. Yine vi editörü açılacak ve iletinizi değiştirebileceksiniz.
Tüm işleriniz bitti ve artık göndermek istiyorsunuz. O zaman "y" ye basmak yeterli olacaktır. Eğer subject kısmına birşey girmediyseniz sizden girmenizi isteyecektir. Ama bazen subject'siz ileti göndermeniz de gerekibilir. Bu durumda yine .muttrc'ye bir satır eklemek gerekecek size subject sormasın diye.
Göndermekten vazgeçtiniz ya da sonra göndermek istiyorsunuz. O zaman
"q" ya basın. Size
Postpone this message? ([y]/n):
diye bir soru soracaktır. n derseniz bu iletiyi göndermekten vazgeçmiş
olursunuz. İletiniz saklanmayacaktır.
y derseniz yazdığınız ileti postponed adlı dosyada saklanacaktır ve
siz ne zaman yeni bir ileti gödermek isterseniz
Recall postponed message? ([y]/n): diye sorarak ertelediğiniz iletiyi
açıp açmak istemediğiniz soracaktır.
y ile istediğiniz, n ile istemediğinizi belirtebilirsiniz. y derseniz
ertelemiş olduğunuz ileti (ler) ekrana gelecektir.
n derseniz yeni bir ileti yazabilirsiniz. Ama yine de ertelediğiniz
ileti silinmez. Ta ki postponed dosyasını silene kadar ya da ertelediğiniz
iletiyi çağırıp gönderene ya da bir daha ertelemeden vazgeçene kadar.